1 in 8 Billion: xổ số của sự chào đời, từng cuộc đời một
Không ai chọn nơi mình sinh ra. Ở đây lần rút thăm dựa trên dữ liệu thật, hãy xem bạn nhận được gì.
Tôi sẽ sinh ra ở đâu nếu mọi thứ phó mặc cho may rủi?
Mỗi năm có khoảng 130 triệu em bé chào đời, tức khoảng bốn em mỗi giây. Không em nào chọn đất nước, gia đình hay thu nhập của cha mẹ, vậy mà lần rút thăm ấy quyết định phần lớn việc một người sống được bao lâu và học được đến đâu.
1 in 8 Billion biến xổ số của sự chào đời thành một trò mô phỏng cuộc sống với số liệu thống kê thực. Bạn rút vé, chào đời và sống một cuộc đời với những cơ hội mà một đứa trẻ sinh ra ở cùng nơi ấy thật sự có.
Lần rút thăm diễn ra thế nào
Quốc gia được chọn theo tỷ lệ với số ca sinh mỗi năm, không theo dân số và cũng không theo danh sách các lá cờ. Vì vậy Ấn Độ xuất hiện nhiều nhất: khoảng cứ sáu em bé trên thế giới thì có một em sinh ra ở đó. Tiếp theo là Trung Quốc, Nigeria và Pakistan, còn những nước nhỏ xuất hiện hiếm như ngoài đời thực.
Sau đó, mọi thứ còn lại được rút ra từ dữ liệu của chính quốc gia ấy: gia đình thuộc nhóm thu nhập nào trong năm nhóm, ở thành phố hay nông thôn, tôn giáo, cha và mẹ làm nghề gì. Sinh ra trong một gia đình nghèo ở làng quê có thể giống như một tấm vé xấu, nhưng với rất đông trẻ em trên thế giới, đó là điểm xuất phát bình thường.
Các con số đến từ đâu
Mô hình dựa trên dữ liệu công khai của Ngân hàng Thế giới, Liên Hợp Quốc, WHO, UNICEF, UNESCO và Our World in Data cho 186 quốc gia: tuổi thọ, tử vong ở trẻ em, tỷ lệ đi học, thu nhập, nguyên nhân tử vong, di cư, tuổi kết hôn và nhiều chỉ số khác.
Mỗi năm, các sự kiện xảy ra theo xác suất của đất nước bạn, và nhiều sự kiện có một dòng chữ xám ghi con số gốc và nguồn. Đây là một mô hình, không phải dự báo: một cuộc đời riêng lẻ luôn ngẫu nhiên, nhưng chơi đủ nhiều thì chúng gộp lại thành bức tranh giống như trong các báo cáo thống kê.
Nơi sinh thực sự thay đổi điều gì
Trên thế giới, trung bình mọi người sống khoảng 73 năm, nhưng con số trung bình che giấu sự chênh lệch rất lớn. Nguy cơ tử vong trước 5 tuổi giữa các nước chênh nhau khoảng 60 lần.
Trong game, điều này không phải là một bảng số liệu mà là một sự kiện trong gia đình bạn, với dòng chú thích bên dưới, chẳng hạn: «Ở Niger, cứ 9 trẻ thì có 1 em chết trước 5 tuổi (LHQ)». Cuối đời, đường cong sống sót cho thấy đất nước bạn so với các nước khác ra sao.
Cho lớp học và các buổi thảo luận
Giáo viên giáo dục công dân, địa lý và kinh tế có thể dùng xổ số của sự ra đời để mở đầu cuộc trò chuyện về bất bình đẳng, dân số và phát triển toàn cầu. Một học sinh đã «sống» một cuộc đời ở nước khác sẽ đặt câu hỏi sắc sảo hơn nhiều so với khi chỉ xem một biểu đồ.
Chế độ nhóm phù hợp nhất ở đây. Có thể chuyền nhau một chiếc điện thoại hoặc tập hợp cả lớp vào phòng trực tuyến bằng mã gồm bốn chữ cái: mọi người cùng ra đời trong một giây và cùng dừng lại ở tuổi 5, 10, 15, 20 và 30 để so sánh các cuộc đời và trả lời câu hỏi thảo luận. Cuối cùng, game cho thấy chẳng hạn «khoảng cách may rủi» giữa các thành viên.
Với học sinh nhỏ tuổi có chế độ «Bỏ qua cảnh nặng nề»; còn ở chế độ thường, game được khuyên dùng từ 15 tuổi. Không cần đăng ký tài khoản, game chạy trên trình duyệt của điện thoại và máy tính.
Những câu hỏi đáng dừng lại suy nghĩ
Ở tuổi 5, 15, 30, 50 và 70, game tạm dừng và đặt một câu hỏi về quãng đời đã qua. Bạn không cần trả lời thành tiếng, nhưng chính những lúc này mới thấy rõ điều gì là công sức của nhân vật, điều gì đến cùng tấm vé.
Khi cuộc đời kết thúc, bạn còn lại bản ghi về cái chết, bản đồ cuộc đời theo từng năm và những khoảnh khắc bạn đã đánh dấu sao. Các cuộc đời trước được lưu trên thiết bị của bạn, và đặt vài cuộc cạnh nhau sẽ thấy rõ sự kiện đầu tiên, tức là lúc sinh ra, quyết định nhiều đến mức nào.
Câu hỏi và trả lời
Xổ số của sự ra đời là gì?
Đó là ý tưởng đơn giản rằng việc bạn sinh ra ở đâu và trong gia đình nào hoàn toàn do may rủi, nhưng nó ảnh hưởng mạnh đến sức khỏe, học vấn, thu nhập và tuổi thọ của bạn.
Nếu nơi sinh là ngẫu nhiên thì tôi sẽ sinh ra ở đâu?
Nhiều khả năng là ở châu Á hoặc châu Phi cận Sahara, nơi phần lớn trẻ em trên thế giới ra đời. Nước có khả năng cao nhất là Ấn Độ, tiếp theo là Trung Quốc, Nigeria và Pakistan. Trong game bạn có thể tự thử.
Tại sao tôi cứ gặp Ấn Độ hoài?
Vì quốc gia được chọn theo số ca sinh, và khoảng một trong sáu em bé trên thế giới sinh ra ở Ấn Độ. Đây không phải lỗi, mà là phản ánh đúng thực tế.
Dữ liệu lấy từ đâu?
Từ các nguồn công khai: Ngân hàng Thế giới, LHQ, WHO, UNICEF, UNESCO và Our World in Data. Mô hình bao gồm 186 quốc gia.
Mô phỏng chính xác đến đâu?
Xác suất lấy từ số liệu thực của từng nước, nhưng một cuộc đời chỉ là một trường hợp. Độ chính xác thể hiện qua nhiều cuộc đời, không phải qua một cuộc đời riêng lẻ.
Có thể dùng game trong tiết học không?
Có. Game phù hợp với giáo dục công dân, địa lý và kinh tế. Có thể tập hợp cả lớp vào phòng trực tuyến bằng mã, hoặc chơi chung một điện thoại, dừng ở cùng độ tuổi để thảo luận các câu hỏi.
Game phù hợp từ độ tuổi nào?
Game được khuyên dùng từ 15 tuổi. Với người nhỏ tuổi hơn có chế độ «Bỏ qua cảnh nặng nề», loại bỏ những tình tiết nặng nề nhất.
Game có miễn phí không? Có cần cài đặt gì không?
Trò chơi miễn phí, không cần đăng ký, chạy trên trình duyệt của điện thoại và máy tính, có 31 ngôn ngữ. Ứng dụng di động đang được lên kế hoạch, hiện chưa có.