1 in 8 Billion: doğum piyangosu, her seferinde bir hayat
Kimse nerede doğacağını seçmez. Burada çekiliş gerçek verilere göre yapılır. Sana ne çıkacağına bak.
Her şeyi şansa bıraksak nerede doğardım?
Her yıl yaklaşık 130 milyon bebek doğuyor, yani saniyede yaklaşık dört. Hiçbiri ülkesini, ailesini ya da ailesinin gelirini seçmedi. Oysa bu çekiliş, bir insanın ne kadar yaşayacağını ve okulda ne kadar ilerleyeceğini büyük ölçüde belirler.
1 in 8 Billion, doğum piyangosunu gerçek istatistiklerle bir hayat simülasyonuna dönüştürür. Biletini çekersin, doğarsın ve aynı yerde doğan bir çocuğun gerçekten sahip olduğu şanslarla tek bir hayat yaşarsın.
Çekiliş nasıl işliyor
Ülke, nüfusa ya da bayrak listesine göre değil, yıllık doğum sayısıyla orantılı seçilir. Bu yüzden en sık Hindistan çıkar: dünyada doğan her altı bebekten yaklaşık biri orada doğuyor. Onu Çin, Nijerya ve Pakistan izler. Küçük ülkeler de gerçek hayattaki kadar nadir çıkar.
Sonra geri kalan her şey o ülkenin kendi verilerinden belirlenir: ailenin hangi gelir beşte birlik diliminde olduğu, şehir mi köy mü, din, annenle babanın mesleği. Yoksul bir köy ailesinde doğmak kötü bir bilet gibi görünebilir. Ama dünyadaki çocukların büyük bir kısmı için sıradan başlangıç budur.
Rakamlar nereden geliyor
Model, 186 ülke için Dünya Bankası, BM, DSÖ, UNICEF, UNESCO ve Our World in Data'nın açık verilerine dayanır: yaşam beklentisi, çocuk ölümleri, okullaşma, gelirler, ölüm nedenleri, göç, evlenme yaşı ve daha fazlası.
Her yıl olaylar ülkenin olasılıklarına göre gerçekleşir. Birçoğunun altında, asıl rakamı ve kaynağını gösteren gri bir satır bulunur. Bu bir model, tahmin değil: tek bir hayat her zaman rastgeledir, ama yeterince çok hayat yaşarsan raporlardaki tabloyla aynı resim ortaya çıkar.
Doğduğun yer gerçekte neyi değiştirir
Dünyada insanlar ortalama 73 yıl kadar yaşıyor, ama bu ortalama büyük bir farkı gizliyor. Beş yaşından önce ölme riski ülkeler arasında yaklaşık elli kat değişiyor.
Oyunda bu bir tablo olarak değil, ailende yaşanan bir olay olarak karşına çıkar. Altında şuna benzer bir satır olur: «Nijer'de çocukların 9'da 1'i 5 yaşına gelmeden ölüyor (BM)». Hayatın sonunda bir hayatta kalma eğrisi, ülkenin diğerlerinin yanında nasıl durduğunu gösterir.
Derslerde ve tartışma gruplarında
Sosyal bilgiler, coğrafya ve ekonomi öğretmenleri doğum piyangosunu eşitsizlik, nüfus ve küresel kalkınma üzerine bir konuşma başlatmak için kullanabilir. Başka bir ülkede bir hayat «yaşamış» bir öğrenci, yalnızca grafik görmüş birinden çok daha keskin sorular sorar.
Grup modu burada en uygunu. Tek bir telefonu elden ele verebilir ya da sınıfı dört harfli bir kodla çevrimiçi bir odada toplayabilirsin. Herkes aynı saniyede doğar, 5, 10, 15, 20 ve 30 yaşlarında birlikte durur, hayatları karşılaştırır ve tartışma sorularını yanıtlar. Oyun sonunda grup içindeki «piyango farkı» gibi şeyleri gösterir.
Küçük öğrenciler için «Ağır sahneleri çıkar» modu var. Bunun dışında oyun 15 yaş ve üzeri için önerilir. Hesap gerekmez, oyun telefonda ve bilgisayarda tarayıcıda çalışır.
Durup düşünmen gereken sorular
5, 15, 30, 50 ve 70 yaşında oyun durur ve şimdiye kadarki hayata dair bir soru sorar. Yüksek sesle cevap vermek zorunda değilsin. Ama karakterin neyi kendi emeğiyle kazandığı, neyin biletle birlikte geldiği tam bu anlarda ortaya çıkar.
Hayat bitince elinde bir ölüm kaydı, yıl yıl hayat haritası ve yıldızladığın anlar kalır. Geçmiş hayatlar cihazında saklanır. Birkaçını yan yana koyunca, ilk olayın, yani doğumun, ne kadar çok şeyi belirlediği açıkça görülür.
Sorular ve cevaplar
Doğum piyangosu nedir?
Basit bir fikirdir: nerede ve kimin çocuğu olarak doğduğun tamamen şansa bağlıdır, ama sağlığını, eğitimini, gelirini ve ne kadar yaşayacağını güçlü biçimde etkiler.
Rastgele olsaydı nerede doğardım?
Büyük olasılıkla Asya'da ya da Sahra altı Afrika'da, çünkü dünyadaki bebeklerin çoğu orada doğuyor. En olası tek ülke Hindistan, ardından Çin, Nijerya ve Pakistan geliyor. Oyunda bunu kendin deneyebilirsin.
Neden hep Hindistan çıkıyor?
Çünkü ülke, doğum sayısına göre seçilir ve dünyadaki bebeklerin yaklaşık altıda biri Hindistan'da doğar. Bu bir hata değil, dünyanın gerçekte nasıl olduğu.
Veriler nereden geliyor?
Açık kaynaklardan: Dünya Bankası, BM, WHO, UNICEF, UNESCO ve Our World in Data. Model 186 ülkeyi kapsıyor.
Simülasyon ne kadar doğru?
Olasılıklar ülkelerin gerçek verilerinden gelir, ama tek bir hayat yalnızca tek bir örnektir. Doğruluk tek bir hayatta değil, çok sayıda hayatta görünür.
Derste kullanabilir miyim?
Evet. Sosyal bilgiler, coğrafya ve ekonomiye uygundur. Sınıfı bir kodla çevrimiçi bir odada toplayabilir ya da tek telefonla oynayabilirsin. Soruları tartışmak için herkes aynı yaşlarda durur.
Hangi yaş için uygun?
15 yaş ve üzeri için önerilir. «Ağır sahneleri çıkar» modu, oyunu daha küçük oyuncular için uygun hale getirir.
Ücretsiz mi? Bir şey yüklemem gerekiyor mu?
Oyun ücretsiz, kayıt gerektirmez. Telefonda ve bilgisayarda tarayıcıdan, on dilde çalışır. Mobil uygulamalar planlanıyor, ama henüz yok.